Phủ Tây Hồ — Lịch Sử, Lễ Hội Và Những Điều Cần Biết

Cổng Phủ Tây Hồ, nhìn từ đường Xuân Diệu.

Tượng trâu vàng bên trong khuôn viên Phủ Tây Hồ.

Kiến trúc mái đền trong Phủ Tây Hồ.

Nguồn Gốc Và Lịch Sử

Phủ Tây Hồ tọa lạc trên bán đảo lớn giữa hồ Tây, thuộc phường Tây Hồ (trước là làng Nghi Tàm), Hà Nội — là một trong những phủ thờ Mẫu nổi tiếng và đông khách thập phương bậc nhất cả nước. Phủ thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh, vị thánh đứng đầu hệ thống Tam Tòa Thánh Mẫu trong tín ngưỡng thờ Mẫu Tứ Phủ.

Theo truyền thuyết dân gian, đây chính là nơi Liễu Hạnh Công Chúa — trong lần giáng trần thứ hai — đã dừng chân, mở quán nước, xướng họa thơ văn cùng trạng nguyên Phùng Khắc Khoan. Cảm mến vùng đất sơn thủy hữu tình bên hồ Tây, bà đã cho lập điện thờ tại đây. Phủ được cho là xây dựng vào khoảng thế kỷ XVII, trải qua nhiều lần trùng tu, tôn tạo và mở rộng, đến nay trở thành một quần thể kiến trúc bề thế gồm Tam Quan, Phương Đình, Đại Bái, Thiêu Hương và Hậu Cung.

Lễ Hội Hằng Năm

Phủ Tây Hồ tổ chức hai kỳ lễ hội chính trong năm, thu hút đông đảo du khách và con nhang đệ tử thập phương:

— Lễ hội chính (3/3 âm lịch): trùng với ngày tiệc Mẫu Liễu Hạnh — một trong "Tứ bất tử" của tín ngưỡng dân gian Việt Nam. Đây là dịp lễ lớn nhất trong năm, có tổ chức rước kiệu, dâng hương, hát chầu văn và hầu đồng.

— Lễ hội mùa thu (13/8 âm lịch): ngày tiệc thứ hai của Mẫu, cũng được tổ chức trang trọng với các nghi lễ dâng hương, tế lễ truyền thống.

Ngoài hai kỳ lễ chính, phủ còn đón khách quanh năm, đặc biệt đông vào dịp đầu xuân (mùng 1 Tết đến hết tháng Giêng âm lịch) khi người dân đến cầu tài, cầu lộc, cầu bình an cho năm mới.

Hoạt Động Trong Năm

Ngoài các kỳ lễ hội, Phủ Tây Hồ thường xuyên diễn ra các hoạt động tín ngưỡng như: dâng hương lễ Mẫu vào các ngày Sóc – Vọng (mùng 1 và ngày Rằm âm lịch hằng tháng), các buổi hầu đồng do các thanh đồng, đệ tử tổ chức theo lịch riêng, cùng những ngày tiệc của các vị Thánh khác được thờ phối hưởng trong phủ (Thánh Mẫu Thượng Ngàn, Mẫu Thoải, Công Đồng Tứ Phủ...). Đây cũng là nơi thường xuyên tổ chức các hoạt động văn hóa tín ngưỡng gắn với Di sản văn hóa phi vật thể "Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt" đã được UNESCO ghi danh năm 2016.

Quy Định, Xếp Hạng Của Nhà Nước

Phủ Tây Hồ được Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng là Di tích Lịch sử - Văn hóa cấp quốc gia theo Quyết định số 2894-VH/QĐ ngày 13/2/1996. Việc thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu tại đây cũng nằm trong khuôn khổ được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại (ghi danh ngày 1/12/2016).

Tài liệu tham khảo và văn bản liên quan:

• Bách khoa toàn thư mở Wikipedia – Phủ Tây Hồ
• UNESCO – Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt

Bài viết nằm trong loạt bài giới thiệu các đền, phủ thờ Mẫu tiêu biểu trên khắp Việt Nam của blog.