Thực hành nghi lễ tín ngưỡng thờ Mẫu Thiên Y A Na (Khánh Hòa) hướng đến danh hiệu di sản UNESCO

Tháng 8/2026, tỉnh Khánh Hòa đẩy nhanh việc hoàn thiện hồ sơ khoa học đề nghị UNESCO ghi danh "Thực hành nghi lễ tín ngưỡng thờ Mẫu Thiên Y A Na" vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể. Theo các báo, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Khánh Hòa đã tổ chức tọa đàm trao đổi kinh nghiệm, cùng các hoạt động giao lưu tại Khu di tích quốc gia Am Chúa.

Tọa đàm trao đổi kinh nghiệm lập hồ sơ

• Tham dự có lãnh đạo UBND tỉnh Khánh Hòa, đại diện Cục Di sản văn hóa, Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia, chuyên gia, nhà nghiên cứu, nghệ nhân và đại diện cộng đồng thực hành thờ Mẫu ở Khánh Hòa và Ninh Bình.
• Các đại biểu bàn về sự giao thoa, hỗn dung văn hóa trong quá trình hình thành tín ngưỡng ở Khánh Hòa; chuyên gia phân tích không gian thực hành, hệ thống nghi lễ, âm nhạc, múa, trang phục và nghệ thuật trình diễn.
• Ninh Bình chia sẻ kinh nghiệm xây dựng hồ sơ "Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt" đã được UNESCO ghi danh.
• Các đề xuất gồm: bổ sung nghiên cứu theo chuẩn mực quốc tế, thể hiện rõ vai trò cộng đồng trong gìn giữ và trao truyền, đề xuất giải pháp bảo vệ phù hợp đời sống đương đại, thống nhất phương pháp tư liệu hóa.
• Chương trình có phần trình diễn một số giá đồng đặc sắc.

Giao lưu tại Am Chúa và hội thảo khoa học

• Ngày 15/8/2026, tại Khu di tích quốc gia Am Chúa diễn ra buổi giao lưu giữa các thực hành thờ Mẫu Tam phủ và Thiên Y A Na, có đại diện UNESCO và hơn 30 nhóm thực hành từ nhiều địa phương.
• Ngày 16/8/2026, hội thảo khoa học được tổ chức. Đại diện Văn phòng UNESCO tại Việt Nam lưu ý nguy cơ trùng lặp với hồ sơ Mẫu Tam phủ và nguy cơ bị đánh giá là "đồng hóa văn hóa" nếu ép các yếu tố bản địa vào một mô hình chung.
• Đại diện Viện Nhân học cho rằng hồ sơ cần làm rõ các lớp nguồn gốc và chủ thể cộng đồng, từ yếu tố mẫu hệ của người Chăm đến văn hóa lúa nước của người Việt.
• Các chuyên gia đề xuất xin ý kiến Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia về việc điều chỉnh tên hồ sơ theo hướng "Không gian diễn xướng và lễ hội".
• Đại diện Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia nhắc lại các tiêu chí của Công ước 2003 và nhấn mạnh sự tham gia của cộng đồng từ dưới lên.

Đặc điểm thực hành tại Khánh Hòa

• Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết Khánh Hòa có 36 dân tộc, trong đó văn hóa Raglai, Chăm và Việt đan xen.
• Một nhà nghiên cứu văn hóa mô tả thực hành ở Khánh Hòa là nơi hội tụ nhiều dòng: Tam phủ, Tứ phủ và Thiên Tiên, mang sắc thái Nam Trung Bộ trong trình diễn, âm nhạc và cung văn.
• Tại Am Chúa có các thanh đồng thực hiện nghi lễ thờ Mẫu.
• Từ tháng 9/2025, Chính phủ và Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với sáu địa phương liên quan; các bài viết không nêu tên cụ thể.

Những điều các bài viết chưa nêu

• Thời hạn nộp hồ sơ lên UNESCO và tên chính thức cuối cùng của hồ sơ.
• Ngày cụ thể của tọa đàm tại Khánh Hòa.

Tài liệu tham khảo:

• Báo Thế giới và Việt Nam: Thực hành nghi lễ tín ngưỡng thờ Mẫu Thiên Y A Na hướng đến danh hiệu di sản UNESCO
• VTV.vn: Bảo tồn di sản Thiên Y A Na - Hành trình định vị văn hóa Việt trên bản đồ UNESCO
• UNESCO: Practices related to the Viet beliefs in the Mother Goddesses of Three Realms

Bài tổng hợp từ nguồn tin của các cơ quan báo chí, dẫn nguồn đầy đủ phía trên.